ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಶ್ರೀ ಹನುಮಂತನನ್ನು ಕೊಂಡಾಡುವಾಗ ಭಕ್ತರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ “ಜೈ ಭಜರಂಗ ಬಲಿ” ಎಂದು ಘೋಷಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಪದ ಇಂದು ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಭಾಷಾ ತಜ್ಞರು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಂಡಿತರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಪದದ ಮೂಲ ರೂಪ “ವಜ್ರಾಂಗ ಬಲಿ” (वज्राङ्ग बली) ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಉಚ್ಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ಭಾಷಾ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಈ ಪದ ಬದಲಾವಣೆಗೊಂಡು ಇಂದಿನ ರೂಪಕ್ಕೆ ಬಂದಿದೆ.
ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ “ವಜ್ರಾಂಗ ಬಲಿ” ಎಂದರೇನು?
ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಈ ಪದ ಮೂರು ಭಾಗಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದೆ.
- ವಜ್ರ (वज्र) – ವಜ್ರದಂತೆ ಕಠಿಣ, ಅಜೇಯ
- ಅಂಗ (अंग) – ದೇಹ ಅಥವಾ ದೇಹದ ಅಂಗಗಳು
- ಬಲಿ (बली) – ಬಲಶಾಲಿ
ಈ ಮೂರು ಪದಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿದಾಗ “ವಜ್ರಾಂಗ ಬಲಿ” ಎಂಬ ಪದ ಬರುತ್ತದೆ. ಇದರ ಅರ್ಥ “ವಜ್ರದಂತೆ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ದೇಹವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮಹಾಬಲಶಾಲಿ” ಎಂಬುದು. ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲೂ ಶ್ರೀ ಹನುಮಂತನ ದೇಹದ ಶಕ್ತಿ, ಅವನ ಅಜೇಯತೆ ಮತ್ತು ಅಪಾರ ಬಲವನ್ನು ಇದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಹನುಮಂತನಿಗೆ ಈ ಬಿರುದು ಬಳಕೆಯಾಗಿದೆ.
“ವಜ್ರಾಂಗ” ಪದ ಹೇಗೆ “ಬಜರಂಗ / ಭಜರಂಗ” ಆಯಿತು?
ಭಾಷೆ ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಬದಲಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುವುದು ಸಹಜ. ಸಂಸ್ಕೃತ ಪದಗಳು ಹಲವಾರು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದಾಗ ಅವುಗಳ ಉಚ್ಚಾರಣೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿ, ಅವಧಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರಾಕೃತ ಭಾಷೆಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ “ವಜ್ರಾಂಗ” ಪದವು ಕ್ರಮೇಣ “ಬಜರಂಗ” ಎಂಬ ಉಚ್ಚಾರಣೆಗೆ ಬದಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಕೆಲವು ಕಡೆ “ಭಜರಂಗ” ಎಂಬ ರೂಪವೂ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದಿದೆ.
ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು “ಅಪಭ್ರಂಶ” (Apabhramsha) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅಂದರೆ ಮೂಲ ಪದವು ಜನಪ್ರಿಯ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಬದಲಾಗಿ ಹೊಸ ರೂಪ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು.
ಜನಪ್ರಿಯ ಘೋಷಣೆ
ಈ ಭಾಷಾ ಬದಲಾವಣೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇಂದು “ಜೈ ಬಜರಂಗ ಬಲಿ” ಎಂಬ ಘೋಷಣೆ ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ, ಭಕ್ತಿಗೀತೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಇದೇ ರೂಪ ಹೆಚ್ಚು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ.
ಸಾರಾಂಶ
ಭಕ್ತರ ಭಾವನೆ ಮತ್ತು ಆರಾಧನೆ ಒಂದೇ ಇದ್ದರೂ, ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿದರೆ:
ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪದ: ವಜ್ರಾಂಗ ಬಲಿ
ಅರ್ಥ: ವಜ್ರದಂತೆ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ದೇಹವಿರುವ ಮಹಾಬಲಶಾಲಿ
ಜನಪ್ರಿಯ ರೂಪ: ಬಜರಂಗ ಬಲಿ / ಭಜರಂಗ ಬಲಿ
ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಕಾರಣ: ಹಿಂದಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾಷೆಗಳ ಉಚ್ಚಾರಣಾ ಪ್ರಭಾವ, ವ ವನ್ನು ಬ ಎಂದು ಉಚ್ಚಾರಣೆ
ಅಂದರೆ ಇಂದು ನಾವು ಹೇಳುವ “ಭಜರಂಗ ಬಲಿ” ಎಂಬ ಪದದ ಹಿಂದೆ ಸಂಸ್ಕೃತ ಮೂಲವಾದ “ವಜ್ರಾಂಗ ಬಲಿ” ಎಂಬ ಆಳವಾದ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಭಾಷಾ ಇತಿಹಾಸ ಅಡಗಿದೆ. ಶ್ರೀ ಹನುಮಂತನ ಅಸಾಧಾರಣ ಬಲ, ಧೈರ್ಯ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಈ ಪದ ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ.
